Khoa học công nghệ và chuyển đổi số - Chìa khóa đưa Sâm Lai Châu trở thành sản phẩm dược liệu quốc gia
- Thứ năm - 25/06/2026 05:31
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Giữa đại ngàn Tây Bắc, nơi những cánh rừng nguyên sinh trải dài trên các dãy núi cao của Lai Châu, một loại dược liệu quý đang từng bước khẳng định vị thế trên bản đồ dược liệu Việt Nam. Không chỉ sở hữu giá trị sinh học và kinh tế đặc biệt, Sâm Lai Châu còn được kỳ vọng trở thành động lực tăng trưởng mới, góp phần phát triển kinh tế xanh và nâng cao sinh kế cho đồng bào vùng cao.
Đoàn công tác thu thập mẫu sâm xây dựng dược điển sâm Lai Châu
Tại Hội nghị sơ kết thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, đồng chí Lê Minh Ngân, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Lai Châu khẳng định: phát triển Sâm Lai Châu phải dựa trên nền tảng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, qua đó chuyển hóa tiềm năng tài nguyên bản địa thành lợi thế cạnh tranh và nguồn lực phát triển bền vững.
Được thiên nhiên ưu đãi về khí hậu, thổ nhưỡng và hệ sinh thái, Lai Châu là vùng đất lý tưởng để phát triển các loài dược liệu quý. Kết quả nghiên cứu cho thấy Sâm Lai Châu chứa 52 loại saponin cùng hoạt chất MR2 trên 4%, tạo nên giá trị dược tính cao trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, dược phẩm và thực phẩm bảo vệ sức khỏe. Không chỉ mang lại giá trị kinh tế, Sâm Lai Châu còn là cây trồng dưới tán rừng, góp phần bảo vệ hệ sinh thái, giữ gìn đa dạng sinh học và tạo sinh kế bền vững cho người dân vùng biên giới. Đây được xem là mô hình tiêu biểu cho hướng phát triển hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế và bảo tồn tài nguyên thiên nhiên. Để hiện thực hóa và phát triển nguồn dược liệu quý những năm qua, Lai Châu đã đẩy mạnh nghiên cứu và ứng dụng khoa học công nghệ vào phát triển Sâm Lai Châu. Tỉnh đã triển khai 8 nhiệm vụ khoa học và công nghệ, bảo hộ thành công giống cây trồng, xây dựng quy trình nhân giống và kỹ thuật canh tác, đồng thời xác định đầy đủ các thành phần hoạt chất đặc trưng của loại sâm này.
Được thiên nhiên ưu đãi về khí hậu, thổ nhưỡng và hệ sinh thái, Lai Châu là vùng đất lý tưởng để phát triển các loài dược liệu quý. Kết quả nghiên cứu cho thấy Sâm Lai Châu chứa 52 loại saponin cùng hoạt chất MR2 trên 4%, tạo nên giá trị dược tính cao trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, dược phẩm và thực phẩm bảo vệ sức khỏe. Không chỉ mang lại giá trị kinh tế, Sâm Lai Châu còn là cây trồng dưới tán rừng, góp phần bảo vệ hệ sinh thái, giữ gìn đa dạng sinh học và tạo sinh kế bền vững cho người dân vùng biên giới. Đây được xem là mô hình tiêu biểu cho hướng phát triển hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế và bảo tồn tài nguyên thiên nhiên. Để hiện thực hóa và phát triển nguồn dược liệu quý những năm qua, Lai Châu đã đẩy mạnh nghiên cứu và ứng dụng khoa học công nghệ vào phát triển Sâm Lai Châu. Tỉnh đã triển khai 8 nhiệm vụ khoa học và công nghệ, bảo hộ thành công giống cây trồng, xây dựng quy trình nhân giống và kỹ thuật canh tác, đồng thời xác định đầy đủ các thành phần hoạt chất đặc trưng của loại sâm này.
Đoàn khảo sát tại vườn sâm Pusilung
Từ nền tảng khoa học đó, diện tích trồng sâm trên địa bàn tỉnh hiện đạt khoảng 141 ha. Nhiều tiến bộ công nghệ đã được ứng dụng vào sản xuất với gần 25 ha trồng và ươm giống trong nhà màng, nhà lưới; hơn 4 ha áp dụng hệ thống tưới tiết kiệm; gần 14 ha đạt chứng nhận GACP-WHO; 2 ha được chứng nhận hữu cơ; trên 120 cơ sở được cấp mã số vùng trồng phục vụ truy xuất nguồn gốc. Những kết quả này cho thấy quá trình chuyển dịch từ sản xuất truyền thống sang sản xuất hiện đại, tiêu chuẩn hóa và hướng tới hội nhập quốc tế.
Tuy nhiên, hành trình xây dựng thương hiệu quốc gia cho Sâm Lai Châu vẫn còn nhiều thách thức. Do đặc điểm của địa hình và khí hậu nên diện tích trồng sâm còn phân tán và nhỏ lẻ , kinh nghiệm trồng còn theo cách truyền kinh nghiệm chưa thực sự chuyên sâu nên năng suất, chất lượng chưa cao đặc biệt chưa có công nghệ chế biến sâu thành sản phẩm hàng hóa đáp ứng nhu cầu của thị trường; ứng dụng công nghệ cao và chuyển đổi số chưa đồng bộ. Trong khi đó, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của sản phẩm vẫn chưa tương xứng với tiềm năng vốn có vì vậy để hiện thực hóa mục tiêu đưa Sâm Lai Châu trở thành ngành hàng dược liệu chủ lực, tỉnh xác định khoa học công nghệ và chuyển đổi số là hai trụ cột đột phá. Trọng tâm là đẩy mạnh nghiên cứu công nghệ sinh học trong nhân giống; mở rộng sản xuất theo tiêu chuẩn hữu cơ và GACP-WHO; hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, cơ sở khoa học và hành lang pháp lý cho sản phẩm.
Cùng với đó, Lai Châu tập trung chuẩn hóa toàn bộ chuỗi giá trị từ sản xuất, sơ chế, chế biến, bao bì, tem nhãn đến truy xuất nguồn gốc; phát huy hiệu quả chỉ dẫn địa lý kết hợp quảng bá trên các nền tảng số nhằm nâng cao giá trị thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ. Đặc biệt, tỉnh đang thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện trong phát triển Sâm Lai Châu thông qua xây dựng cơ sở dữ liệu số về vùng trồng, sản lượng và chất lượng sản phẩm; ứng dụng công nghệ GIS, IoT và hệ thống định vị trong quản lý vùng nguyên liệu; từng bước hình thành bản đồ số Sâm Lai Châu phục vụ công tác quản lý, xúc tiến thương mại và kết nối thị trường. Ngoài ra Lai Châu tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, thu hút doanh nghiệp tham gia phát triển vùng nguyên liệu, công nghiệp chế biến sâu và hệ sinh thái sản phẩm từ sâm. Các hoạt động xúc tiến thương mại, quảng bá thương hiệu và mở rộng thị trường trong nước, quốc tế cũng được xác định là nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới.
Từ thực tiễn phát triển Sâm Lai Châu cho thấy Nghị quyết số 57-NQ/TW đang mở ra cơ hội mới để các địa phương miền núi khai thác hiệu quả tiềm năng bản địa bằng sức mạnh của khoa học công nghệ và chuyển đổi số. Với định hướng đúng đắn cùng quyết tâm cao, Lai Châu đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu đưa Sâm Lai Châu trở thành sản phẩm dược liệu quốc gia, góp phần phát triển kinh tế xanh, nâng cao đời sống Nhân dân và khẳng định vị thế dược liệu Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Tuy nhiên, hành trình xây dựng thương hiệu quốc gia cho Sâm Lai Châu vẫn còn nhiều thách thức. Do đặc điểm của địa hình và khí hậu nên diện tích trồng sâm còn phân tán và nhỏ lẻ , kinh nghiệm trồng còn theo cách truyền kinh nghiệm chưa thực sự chuyên sâu nên năng suất, chất lượng chưa cao đặc biệt chưa có công nghệ chế biến sâu thành sản phẩm hàng hóa đáp ứng nhu cầu của thị trường; ứng dụng công nghệ cao và chuyển đổi số chưa đồng bộ. Trong khi đó, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của sản phẩm vẫn chưa tương xứng với tiềm năng vốn có vì vậy để hiện thực hóa mục tiêu đưa Sâm Lai Châu trở thành ngành hàng dược liệu chủ lực, tỉnh xác định khoa học công nghệ và chuyển đổi số là hai trụ cột đột phá. Trọng tâm là đẩy mạnh nghiên cứu công nghệ sinh học trong nhân giống; mở rộng sản xuất theo tiêu chuẩn hữu cơ và GACP-WHO; hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, cơ sở khoa học và hành lang pháp lý cho sản phẩm.
Cùng với đó, Lai Châu tập trung chuẩn hóa toàn bộ chuỗi giá trị từ sản xuất, sơ chế, chế biến, bao bì, tem nhãn đến truy xuất nguồn gốc; phát huy hiệu quả chỉ dẫn địa lý kết hợp quảng bá trên các nền tảng số nhằm nâng cao giá trị thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ. Đặc biệt, tỉnh đang thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện trong phát triển Sâm Lai Châu thông qua xây dựng cơ sở dữ liệu số về vùng trồng, sản lượng và chất lượng sản phẩm; ứng dụng công nghệ GIS, IoT và hệ thống định vị trong quản lý vùng nguyên liệu; từng bước hình thành bản đồ số Sâm Lai Châu phục vụ công tác quản lý, xúc tiến thương mại và kết nối thị trường. Ngoài ra Lai Châu tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, thu hút doanh nghiệp tham gia phát triển vùng nguyên liệu, công nghiệp chế biến sâu và hệ sinh thái sản phẩm từ sâm. Các hoạt động xúc tiến thương mại, quảng bá thương hiệu và mở rộng thị trường trong nước, quốc tế cũng được xác định là nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới.
Từ thực tiễn phát triển Sâm Lai Châu cho thấy Nghị quyết số 57-NQ/TW đang mở ra cơ hội mới để các địa phương miền núi khai thác hiệu quả tiềm năng bản địa bằng sức mạnh của khoa học công nghệ và chuyển đổi số. Với định hướng đúng đắn cùng quyết tâm cao, Lai Châu đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu đưa Sâm Lai Châu trở thành sản phẩm dược liệu quốc gia, góp phần phát triển kinh tế xanh, nâng cao đời sống Nhân dân và khẳng định vị thế dược liệu Việt Nam trên thị trường quốc tế.